J.R. Lucas (1929-)

John Randolph Lucas is een Engelse filosoof die het grootste deel van zijn leven in Oxford gewerkt heeft. Samen met bekende collega’s als Alan Montefiore en Bernard Williams was hij aan het einde van de jaren ’40 student klassieke talen en filosofie aan Balliol College, één van de beroemdste van de colleges die gezamenlijk de universiteit van Oxford vormen. Lucas heeft zich veel met wiskunde bezig gehouden. Zijn bekendste bijdrage aan de filosofie is een toepassing van een stelling van de wiskundige Kurt Gödel op het probleem van het bewustzijn. Gödel had laten zien dat in een wiskundig systeem nooit alle beweringen zowel waar als bewijsbaar kunnen zijn. Anders gezegd, waarheid overstijgt bewijsbaarheid. Als het bewustzijn een machine (meer precies, een computer) was, argumenteert Lucas, dan zou de mens alleen dat kunnen begrijpen wat bewijsbaar is: een computer kan immers alleen stellingen afleiden – in zekere zin bewijzen – maar nooit een waarheid inzien die niet bewijsbaar is – terwijl de mens dat wel kan. Het menselijk bewustzijn werkt derhalve niet als een computer.
Verder ontwikkelde Lucas het reflexieve argument verder. Het is een belangrijk argumentatief beginsel, aldus Lucas, dat een argument niet in zijn eigen termen ongeldig mag zijn. Lucas gebruikt dit principe tegen alle vormen van reductionisme. Als wetenschappelijke theorieën of religieus geloof helemaal verklaarbaar zijn in termen van bijvoorbeeld de klassestrijd of sexualiteit, dan moeten het Marxisme en het Freudianisme ook zo verklaarbaar zijn. Maar aangezien Marx en Freud waarheidsaanspraken doen (waarom zouden ze anders wetenschappelijke theorieën ontwikkelen?) móet er logisch gezien meer zijn dan de klassestrijd of de sexualiteit en kunnen reductionistische theorieën dus niet waar zijn.
Lucas heeft zich niet alleen uitgelaten over wetenschapsfilosofische en logische problemen, hoewel deze takken van de filosofie de kern van zijn denken vormen. Hij ontwikkelde ook een politieke filosofie en rechtsfilosofie van een conservatief-liberale snit en schreef een magnum opus Reason and Reality waarin een complete filosofie inclusief metafysica, kenleer en filosofie van wiskunde en natuurwetenschappen ontwikkeld wordt. De laatste jaren houdt hij zich vooral bezig met filosofie van de economie en met theologie. John Lucas, die met een theologe getrouwd is, is een belijdend Anglicaans christen met erg traditionele opvattingen over bijvoorbeeld het huwelijk. Hij heeft uitgebreid geschreven over theologische onderwerpen als de ziel, de idee van boetedoening en de filosofische ideeën achter de eucharistie.